Gdzie zamontować czujniki gazu i czadu?

Na szczęście instalacja czujników czadu i gazu staje się standardem w nowym budownictwie. Wydatek kilkudziesięciu złotych na zabezpieczenie zdrowia i życia domowników (mienia przy okazji), jest opłacalną inwestycją w perspektywie dopiero co wybudowanego domu czy zakupionego mieszkania za setki tysięcy złotych. W starszych domach warto – dla własnego bezpieczeństwa – zainteresować się instalacją tych urządzeń, by móc spać spokojnie.

Czujnik czadu – dlaczego warto?

Ulatniający się czad jest gazem bezwonnym i bezbarwnym. Niesie za sobą poważne ryzyko zagrożenia zdrowia lub ryzyko śmierci, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym, gdy jest sezon grzewczy. Ulatniający się tlenek węgla zabija szybko i niepostrzeżenie, stąd tak ważne jest jak najszybsze wykrycie nieszczelności. Każdego roku ponad 100 osób w Polsce umiera z powodu zatrucia czadem. Kolejnych kilka tysięcy zatruwa się nim. Jeżeli można uchronić siebie i rodzinę przed nim, to warto to zrobić.

Czujnik gazu – dlaczego warto?

Podstawowym jego zadaniem jest wykrywanie gazów palnych, tj. metanu i propan-butanu, których ulatnianie się może doprowadzić do wybuchu. Najnowsze modele detektorów są w stanie wykryć zarówno LPG, LNG, jak i czad. W budynkach mieszkalnych kluczowy jest czujnik gazu ziemnego i tlenku węgla. Co prawda ulatniający się gaz ma dość specyficzny zapach (jest specjalnie aromatyzowany), ale nie zawsze jesteśmy w pobliżu, by go wyczuć. Należy pamiętać, że czujnik działa także pod naszą nieobecność.

Detektory gdy wyczują gaz, sygnalizują to w sposób akustyczny lub/i optyczny (w zależności od modelu i producenta). W ten sposób można ustrzec siebie, bliskich i osoby przebywające w pobliżu przed najgorszymi konsekwencjami. Zasilane mogą być z gniazda, ale dostępny jest także np. czujnik czadu na baterie czy czujnik gazu na baterie. Te akumulatorowe są niezależne od dostaw prądu, co często jest dużym atutem. Natomiast trzeba zawsze dbać o sprawność baterii. Najlepszym wyborem wydaje się być rozwiązanie mieszane, tj. czujnik na prąd, z wbudowaną baterią, na wypadek przerwy w jego dostawie.

Gdzie zamontować czujnik gazu?

Czujnik gazu instalujemy w każdym pomieszczeniu, w którym znajdują się urządzenia zasilane gazami, na które detektor reaguje. Gaz ziemny jest lżejszy od powietrza, więc unosi się ku górze. Dlatego najlepszą lokalizacją dla jego detektora jest miejsce pod sufitem (15–30 cm od niego), powyżej krawędzi drzwi i okien, z dala od kratek i szybów wentylacyjnych i nie dalej niż 6 metrów od urządzenia, nim zasilanego. Gaz LPG jest i cięższy od powietrza, więc jego kumulacja następuje nisko, przy podłodze. Taki czujnik instaluje się w odległości 15–30 nad podłogą, z daleka od drzwi, okien, przejść dla zwierząt, i jednocześnie jak najbliżej źródła, jednak nie dalej niż 3 metry. Podczas instalacji czujnika gazu należy unikać martwych stref, a występują one np. w rogach pomieszczeń, za szafkami, meblami.

Urządzenia zasilane gazami palnymi to między innymi:

- kuchenki gazowe,

- piece centralnego ogrzewania,

- piecyki do podgrzewania wody,

- butle gazowe,

- samochody.

Gdzie zamontować czujnik czadu?

Czujnik czadu instalujemy w każdym pomieszczeniu, w którym znajdują się urządzenia emitujące spaliny, bez względu na to, jakim paliwem są napędzane. W domowych warunkach mogą być to np.:

- salon, w którym jest kominek;

- kotłownia, w której jest piec opalany drewnem, węglem, ekogroszkiem lub gazowy;

- łazienka lub kuchnia, w której jest piecyk gazowy;

- kuchnia, w której jest kuchenka gazowa;

- kuchnie letnie, w których używa się butli gazowych;

- domki letniskowe lub na działce, w których także używa się butli gazowych;

- pomieszczenia z piecem lub kuchnią kaflową w starym budownictwie;

- garaż, ze względu na spaliny samochodowe.

Tlenek węgla jest niewiele lżejszy od powietrza, więc będzie unosić się do góry i zbierać się pod sufitem. Dlatego instalujemy go na wysokości od 1,5 do 2 metrów, mierząc od podłogi w danym pomieszczeniu, i jednocześnie w odległości nie dalszej niż 6 metrów od źródła emisji spalin.

Gdzie nie instalować czujników czadu?

W niektórych miejscach nie warto instalować czujników czadu, gdyż nie będą działać poprawnie, nie będą działać w ogóle lub bardzo szybko ulegną eksploatacji (pamiętajmy, że każdy zainstalowany detektor ma określoną żywotność). Unikać należy:

- miejsc brudnych, zakurzonych, np. nieodwiedzane strychy czy stodoły;

- pomieszczeń, w których temperatura spada poniżej 0°C oraz wzrasta powyżej +40°C;

- pomieszczeń o bardzo wysokim zawilgoceniu;

- zbytniej bliskości potencjalnych źródeł emisji CO;

- bliskości wentylatorów, wywietrzników, wiatraków, okien, drzwi, luftów.

Wszystkie czujniki można zainstalować samodzielnie, stosując się do załączonych instrukcji. Dzięki funkcji testu można sprawdzić, czy udało się to prawidłowo zrobić. To tylko kilka minut, które zaowocuje wieloletnim bezpieczeństwem domu.

Najważniejsze informacje

• Urządzenia detekcyjne opierają się na sensorach elektrochemicznych oraz półprzewodnikowych, które ulegają naturalnemu zużyciu chemicznemu, co wymusza ich bezwzględną wymianę po upływie terminu ważności (zazwyczaj od 5 do 10 lat).

• Bezpieczeństwo gwarantują wyłącznie urządzenia spełniające rygorystyczne normy europejskie (PN-EN 50291 dla czadu oraz PN-EN 50194 dla gazu), a nie tanie zamienniki bez atestów.

• Nowoczesne detektory umożliwiają zdalne powiadamianie użytkownika na smartfona oraz automatyczne odcięcie dopływu gazu poprzez sterowanie elektrozaworami.

• Rozpoznanie wczesnych objawów zatrucia tlenkiem węgla (bóle głowy, nudności, dezorientacja) jest decydujące dla przeżycia, gdyż stężenie karboksyhemoglobiny we krwi wzrasta błyskawicznie.

• W przypadku alarmu należy postępować według ściśle określonego schematu: otwarcie okien, ewakuacja, wezwanie służb, przy jednoczesnym zakazie używania włączników elektrycznych w przypadku wycieku gazu.

• Nowoczesna stolarka okienna i mechaniczne wyciągi mogą powodować zjawisko ciągu wstecznego, zasysając spaliny z powrotem do wnętrza budynku.

Technologia działania sensorów – co znajduje się wewnątrz obudowy?

Zrozumienie mechanizmu działania detektorów pozwala docenić ich rolę w systemie bezpieczeństwa domu. W przypadku wykrywania tlenku węgla (CO) stosuje się najczęściej ogniwa elektrochemiczne. Wewnątrz takiego sensora zachodzi ciągła reakcja chemiczna utleniania tlenku węgla na jednej z elektrod. Proces ten generuje przepływ prądu elektrycznego, którego natężenie jest proporcjonalne do stężenia gazu w powietrzu. Jest to rozwiązanie wysoce precyzyjne i odporne na fałszywe alarmy wywoływane przez inne substancje chemiczne występujące w gospodarstwie domowym.

Warto jednak wiedzieć, że sensor elektrochemiczny jest elementem, który „zużywa się” w czasie. Znajdujący się w nim elektrolit z biegiem lat traci swoje właściwości, co sprawia, że urządzenie po upływie okresu wskazanego przez producenta staje się bezużyteczne. Nie jest to celowe postarzanie produktu, lecz wynik ograniczeń chemicznych.

Z kolei detektory gazu ziemnego (metanu) oraz propan-butanu (LPG) wykorzystują zazwyczaj sensory półprzewodnikowe. Działają one na zasadzie zmiany rezystancji (oporu elektrycznego) warstwy półprzewodnika (często dwutlenku cyny) w momencie kontaktu z gazem redukującym. Są one niezwykle czułe, co czasem może prowadzić do wzbudzenia alarmu przez silne opary alkoholu, lakieru do włosów czy rozpuszczalników, dlatego ich umiejscowienie z dala od aerozoli kosmetycznych jest tak istotne.

Certyfikacja i normy – jak odróżnić bezpieczeństwo od atrapy

Na rynku dostępnych jest wiele urządzeń, które jedynie imitują profesjonalne detektory. Decydującym parametrem przy wyborze urządzenia powinna być zgodność z europejskimi normami. Dla czujników tlenku węgla obowiązującym standardem jest PN-EN 50291. Norma ta określa precyzyjnie, przy jakich stężeniach (mierzonych w ppm – parts per million) i w jakim czasie musi włączyć się alarm. Urządzenie musi zareagować szybko przy wysokim stężeniu, ale jednocześnie tolerować śladowe ilości CO przez krótki czas, aby uniknąć fałszywych alarmów.

Dla domowych detektorów gazów palnych właściwą normą jest PN-EN 50194. Należy zwracać uwagę, czy na opakowaniu lub obudowie znajduje się wyraźne odniesienie do tych dokumentów. Sam znak CE (Conformité Européenne) jest deklaracją producenta, ale w przypadku taniej elektroniki importowanej z Azji bywa on fałszowany lub myląco podobny do oznaczenia „China Export”. Najbezpieczniejszym wyborem są urządzenia posiadające dodatkowe atesty niezależnych jednostek badawczych, takich jak BSI (British Standards Institution) czy TÜV.

Systemy Smart Home i automatyzacja bezpieczeństwa

Rozwój technologii Internetu Rzeczy (IoT) przeniósł detekcję zagrożeń na wyższy poziom. Tradycyjny czujnik alarmuje domowników sygnałem dźwiękowym, co jest skuteczne, o ile ktoś przebywa w domu. Modele inteligentne, łączące się z domową siecią Wi-Fi lub systemami takimi jak ZigBee czy Z-Wave, oferują znacznie szersze spektrum ochrony.

Podstawową funkcją systemów smart jest wysyłanie powiadomień „push” na telefony przypisanych użytkowników w czasie rzeczywistym. Dzięki temu, będąc w pracy lub na wakacjach, właściciel otrzymuje natychmiastową informację o zagrożeniu w domu. Pozwala to na szybką reakcję, na przykład wezwanie sąsiada lub straży pożarnej.

Najbardziej zaawansowanym rozwiązaniem jest integracja detektorów z elektrozaworami odcinającymi dopływ gazu. W momencie wykrycia wycieku metanu czujnik wysyła impuls elektryczny do zaworu zamontowanego na głównej rurze gazowej, który fizycznie zamyka dopływ paliwa. Taka automatyzacja eliminuje czynnik błędu ludzkiego i działa ułamki sekund po wykryciu zagrożenia, co może uratować budynek przed eksplozją. Podobnie można skonfigurować system wentylacji mechanicznej, by w przypadku wykrycia czadu zwiększył on wydajność wymiany powietrza (przewietrzanie), co obniży stężenie trucizny.